I6.jpgl1.jpgl2.jpgl3.jpgl4.jpgl5.jpgl7.jpg

Wat groeit er langs de Vaart?
Betonie of het koortskruid (Stachys officinalis) is een plant uit de lipbloemenfamilie (Lamiaceae). In sommige bronnen wordt niet gesproken over de Stachys officinalis, maar wordt het kruid met zijn oudere naam Betonica officinalis aangeduid. ‘Officinalis’ verwijst naar een kruid dat in de Middeleeuwen als geneeskruid werd gezien. De naam betonie komt uit het Keltisch, een taal die volgens mij nog niet eerder voorbij kwam in deze column. Betonie is een samenvoeging van de woorden ´bew´ wat hoofd betekent en ´ton´ wat in het Keltisch goed betekent. Het betekent dus ´goed hoofd´. Dat slaat op het feit dat de plant van oudsher wordt gebruikt tegen hoofdpijn. De geslachtsnaam ‘Stachys’ daarentegen heeft zijn wortels in het Grieks en betekent ‘aar’, of ook wel ‘speer’. Het verwijst naar de vrij opeengepakte bloemen van de betonie, die in werkelijkheid geen aren, maar schijnaren vormen. De soort staat op de Nederlandse- en Belgische Rode lijst van planten als zeer zeldzaam en sterk in aantal afgenomen. Betonie is een typische kalkindicator en je vindt de soort dan ook op kalkgraslanden in Zuid-Limburg, maar niet op de allerdroogste plaatsen. Want de plant houdt toch van een matig vochtige bodem. Ik heb een advies opgevolgd dat te vinden is op de site ecologisch-tuinieren: zaai deze planten en verspreid overtollig zaad. Dus nu trof ik – ik voel me beloond voor mijn moeite - betonie mooi aan langs onze Vaart. De Nederlandse naam Betonie (maar ook het Franse Betoine, het Engelse Betony en van de oude botanische naam Betonica) zou volgens een andere bron naar verluid verwijzen naar Berenice uit het nieuwe testament. Weer andere bronnen verwijzen naar de ‘Vettones’, een Gallische/Keltische stam op het Iberische schiereiland. In de Romeinse oudheid werd de plant nl. ‘vettonica’ genoemd. De Engelse volksnaam ‘Woundwort’ verwijst natuurlijk naar de wondhelende kwaliteiten van het kruid, terwijl het ‘Bishop’s Wort’ verwijst naar de gewoonte om het kruid in de tuinen rondom kerken te planten. In de Duitse namen ‘Heilziest’ en ‘Heilbatunge’ wordt verwezen naar de medicinale kwaliteiten van de plant. ‘Zehrkraut’ (Teerkruid) duidt dan weer op het gebruik van de plant bij kinderen die om onduidelijke redenen gewicht verloren. In tegenstelling tot gewone hoornbloem is over deze plant weer teveel te vertellen dan past in 1 column. Meer wetenswaardigheden over betonie in de volgende column. De foto bij de column kunt u in hoge resolutie bekijken op www.bovensmildeonline.nl.

betonie aan de vaart